فروپاشی زیست کودکانه؛ مطالعه زمینه‌ای شکل گیری کودکان کار

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه علوم اجتماعی، واحد قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی، قوچان، ایران.

2 دانشیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

3 استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قوچان، قوچان، ایران.

4 استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

10.22080/ssi.2025.28243.2239

چکیده

اهداف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل جامعه‌شناختی زمینه‌های شکل‌گیری پدیدۀ کودکان کار در شهر مشهد، با تمرکز بر کودکان ایرانی و افغانستانی، انجام شد. روش مطالعه: مطالعه با استفاده از رویکرد کیفی و روش نظریۀ زمینه‌ای، به بررسی تجارب و دیدگاه‌های 10 نفر از کارشناسان و فعالان اجتماعی حوزۀ کودکان کار و 9 نفر از کودکان کار پرداخت. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شد و مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با روش تحلیل مضمون براساس مدل شش‌مرحله‌ای براون و کلارک (2006) صورت گرفت. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که شکل‌گیری پدیدۀ کودکان کار تحت تأثیر سه دسته شرایط اصلی است: شرایط زمینه‌ای شامل مهاجرت، حاشیه‌نشینی، خرده‌فرهنگ‌های حاشیه‌ای، باورهای فرهنگی، یادگیری از دوستان، حمایت اجتماعی سوق‌دهنده و نابسامانی خانوادگی؛ شرایط علّی شامل فقر، درآمدزایی خیابانی، نقش مافیاهای اقتصادی، سودمندی کار کودک برای خانواده و ضعف حمایت‌های خانوادگی و شرایط مداخله‌گر شامل نقص نظام حمایتی، ناکارآمدی سیاست‌های اجتماعی، ضعف برنامه‌های مداخله‌ای و اطلاع‌رسانی نامناسب. در این بستر، کودکان کار تحت فشارهای خانوادگی و در مواجهه با جذابیت‌های خیابانی به این نوع کار سوق داده می‌شوند. پیامدهای این وضعیت شامل ترک تحصیل، آسیب‌های جسمی و روانی و در مواردی اعتیاد کودکان است. نتیجه‌گیری: مقولۀ مرکزی مدل پارادایمی استخراج‌شده نشان داد که پدیدۀ کودکان کار در چارچوب "سوداگری از کودکان در ساختار اقتصادی ناکارآمد" قابل تبیین است. این یافته‌ها بیان‌گر آن است که کودکان کار نه‌تنها قربانی شرایط اقتصادی ناپایدار خانواده، بلکه محصول ضعف ساختاری نظام حمایتی و مداخلات ناکارآمد اجتماعی هستند. درحالی‌که خیابان به‌عنوان جایگزینی برای حمایت‌های رسمی نقش ایفا می‌کند، سیاست‌های کنونی نه‌تنها نتوانسته‌اند این روند را مهار کنند، بلکه در برخی موارد، با عدم مداخله مناسب، به استمرار آن دامن زده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Collapse of Childhood Life: A Grounded Study on the Formation of Child Labor

نویسندگان [English]

  • Mohammad Reza Heydari 1
  • Hossein Akbari 2
  • Mahnaz Amirpour 3
  • Ali Akbar Majdi 4
1 PhD student, Department of Social Sciences, Quchan Branch, Islamic Azad University, Quchan, Iran.
2 Associate Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Quchan Branch, Quchan, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
چکیده [English]

Objectives: This study aims to analyze the sociological factors contributing to the formation of child labor in Mashhad, focusing on both Iranian and Afghan children. Methods: Adopting a qualitative approach and grounded theory method, the study examines the experiences and perspectives of 10 experts and social activists in the field of child labor and nine working children. The sampling was conducted purposefully, and semi-structured interviews continued until theoretical saturation was achieved. Data analysis was done using thematic analysis based on Braun and Clarke’s (2006) six-phase framework. Results: The results indicate that the formation of child labor is influenced by three main categories of conditions: contextual conditions, including migration, marginalization, subcultures of marginalized communities, cultural beliefs, peer influence, social encouragement, and family instability; causal conditions, such as poverty, income generation through street work, the role of economic mafias, the economic utility of child labor for families, and weak family support; and intervening conditions, encompassing deficiencies in the support system, ineffective social policies, weak intervention programs, and inadequate public awareness. Within this framework, children are driven into labor due to family pressures and the allure of street life. The consequences of this phenomenon include school dropout, physical and psychological harm, and, in some cases, child addiction. Conclusion: The core category of the extracted paradigmatic model suggests that child labor can be explained within the framework of "child exploitation in a dysfunctional economic structure." These findings highlight that working children are not only victims of their families’ economic instability but also the product of structural weaknesses in the support system and ineffective social interventions. While the streets serve as a substitute for formal support, current policies have not only failed to curb this trend but, in some cases, have exacerbated it through inadequate intervention.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Child Labor
  • Conditions
  • Formation Process
  • Grounded Theory
  • Mashhad
اسدپور، عهدیه و اعظم آزاده، منصوره (1399). فراتحلیل مطالعات عوامل اثرگذار بر پیدایش کودکان کار و خیابان. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، 7(16)، 215-187. https://doi.org/10.22080/ssi.2021.3138
افشانی، سیدعلیرضا؛ عسگری ندوشن، عباس؛ حیدری، محمد؛ و نوریان نجف‌آبادی، محمد (1391). تحلیلی بر وضعیت کودکان خیابانی و کار در شهر اصفهان. جامعه‌شناسی کاربردی، 23(4)، 102-85.
ایمانی، نفیسه و نرسیسیانس، امیلیا (1391). مطالعۀ انسان‌شناسانه پدیدۀ کودکان کار خیابانی در شهر کرج. مسائل اجتماعی ایران، 3(1)، 32-7.
بهنام، نرگس؛ صدرنبوی، فاطمه و فولادیان، مجید (1401). جبر چند ساحتی و بازماندگی انتخابی؛ مطالعۀ کیفی فرآیند بازماندگی از تحصیل کودکان افغانستانی ساکن در شهر مشهد. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، 9(20)، 29-7.
سلیمانی، مهدیه، و حاجیانی، ابراهیم (1392). ارائۀ مدل مدیریتی مطلوب به منظور سامان­دهی کودکان کار و خیابان (مطالعۀ موردی: شهر تهران). مدیریت فرهنگی، 7(22)، 69-53. https://sanad.iau.ir/Journal/jcm/Article/818342
عرشی، ملیحه؛ سبزی خوشنامی، محمد؛ محمدی، الهام؛ تکفلی، مرضیه؛ و ایمانی، فرانک (1399). ارزشیابی اثربخشی طرح سامان‌دهی کودکان خیابانی ایران. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 9(4)، 854-827.
غلامی، حسین و غلامی، نبی اله (1399). جرم حکومتی؛ رویکردی نوین در تحلیل آسیب‌های اجتماعی (مورد مطالعه: کودکان خیابانی شهر تهران). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 9(2)، 518-497.  https://doi.org/10.22059/jisr.2020.269235.772
فولادیان، مجید؛ طوسی فر، جمال و وزیری، سیدحسین (1395). روایت‌پژوهی کودک کار شدن در شهر مشهد. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 5(3)، 510-485. https://doi.org/10.22059/jisr.2016.60089
فیروزآبادی، سیداحمد و رضانیاکان، زهرا (1392). مطالعۀ شرایط اجتماعی مؤثر بر کار کودکان و پیامد آموزشی ناشی از آن (مورد مطالعه: روستای کراده، شهرستان جهرم). بررسی مسائل اجتماعی ایران، 4(1)، 92-69. https://doi.org/10.22059/ijsp.2013.50659
قاسمی، افسانه؛ روشنفکر، پیام؛ مهرابی، آرزو؛ فرجی، بردیا و وامقی، مروئه (1398). ویژگی‌های جمعیتی-اجتماعی کودکان خیابانی و شرایط مرتبط با خیابانی‌شدن آن‌ها: مطالعۀ ارزیابی سریع وضعیت در کرمانشاه. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 8(1)، 114-87.
مقدس‌جعفری، محمد حسین؛ ویسی‌نژاد، نور محمد و درستی، امیرعلی (1392). بررسی عوامل موثر بر پیدایش و گسترش پدیدۀ کودکان کار - مطالعۀ موردی شهر اهواز. علوم اجتماعی (دانشگاه آزاد شوشتر)، 21(7)، 72-55. https://www.magiran.com/paper/1164443
وامقی مروئه، رفیعی حسن، سجادی حمیرا، رشیدیان آرش (1390). مرور نظام‌مند مطالعات کودکان خیابانی در یک دهۀ اخیر در ایران: عوامل خانوادگی مرتبط و پیامدهای خیابانی‌شدن کودکان. مسائل اجتماعی ایران، ۲ (۱)، 165-136.
وامقی، مروئه؛ روشنفکر، پیام؛ دژمان، معصومه؛ رفیعی، حسن و فروزان، آمنه ستاره (1394). بررسی ترکیبی و ارزیابی سریع وضعیت کودکان خیابانی و ویژگی‌های کار آنان در تهران. بررسی مسائل اجتماعی ایران، 6(2)، 416-391. https://doi.org/10.22059/ijsp.2015.58570
 
Abebe, G., & Fikre, S. (2021). Individual, household, and community level factors of child labor in rural Ethiopia. Cogent Social Sciences, 7(1), 1-12.
Admaw, T., & Ghosal, S. (2018). Socio-economic determinants of child labor exploitation: The case study of Jimma Town, Ethiopia. Eureka, 2(1), 12-23.
Afshani, S. A., Askari-Nodoushan, A., Heydari, M., & Noorian Najafabadi, M. (2012). An analysis of the street-children phenomenon in the city of Isfahan. Applied Sociology, 23(4), 85–102. [In Persian].
Ahad, M. A., Chowdhury, M., Parry, Y. K., & Willis, E. (2021). Urban child labor in Bangladesh: Determinants and its possible impacts on health and education. Social Sciences, 10(3), 107-131. http://doi.org/10.20944/preprints202101.0591.v1
Ahmad, M. H., Mohsin, J., Javed, H., Mustafa, G., Khan, A. M., & Mahmood, S. (2011). Child labor: determinants in shadman market Lahore. The Professional Medical Journal, 18(04), 635-637.
Arshi, M., Sabzi Khoshnami, M., Mohammadi, E., Takaffoli, M., & Imani, F. (2020). Evaluating effectiveness of street children managing plan of Iran. Social Studies and Research in Iran, 9(4), 827–854. [In Persian]. https://doi.org/10.22059/jisr.2020.257928.686
Asadpour, A., & Azadeh, M. A. (2020). Meta-analysis of studies on factors influencing the emergence of child labor and street children. Sociology of Social Institutions, 7(16), 187–215. [In Persian].  https://doi.org/10.22080/ssi.2021.3138
Baland, J. M., & Robinson, J. A. (2000). Is child labor inefficient? Journal of Political Economy, 108(4), 663-679. https://doi.org/10.1086/316097
Barbosa, M. L. L. , Quaresma da Silva, D. R., & Amaral, F. da S. (2019). Violence against children in Brazil and child suffering: A psychological outlook. International Journal for Innovation Education and Research, 7(7), 1-15. http://doi.org/10.31686/ijier.Vol7.Iss7.1546
Basu, K., & Van, P. H. (1998). The economics of child labor. American economic review, 412-427.
Behnam, N., Sadrnabavi, F., & Fouladiyan, M. (2022). Multidimensional determinism and selective dropout; a qualitative study of educational survival process of afghan children living in Mashhad. Sociology of Social Institutions, 9(20), 7–29. [In Persian]. https://doi.org/10.22080/ssi.2023.23343.1993
Bernburg, J. G. (2019). Anomie theory. In Oxford research encyclopedia of criminology and criminal justice. Oxford University Press.
Blunch, N. H., & Verner, D. (2001). Revisiting the link between poverty and child labor - the Ghanaian experience (Research working paper. No. WPS 2488), Washington, D.C.: World Bank Group.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.  http://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Cui, M. (2024). Restricted child development: child labor from an economic and educational perspective. Lecture Notes in Education Psychology and Public Media, 38, 96-103.  http://doi.org/10.54254/2753-7048/38/20240597
D’Cruz, P., Noronha, E., Banday, M. U. L., & Chakraborty, S. (2022). Place matters: (Dis) embeddedness and child labourers’ experiences of depersonalized bullying in Indian Bt cottonseed global production networks. Journal of Business Ethics, 176(2), 241-263.
DeTombe, D. (2008). Special issue on methodology of societal complexity. Journal of Organisational Transformation & Social Change, 5(3), 193-195.
Dumas, C. (2013). Market imperfections and child labor. World Development, 42, 127-142.
Edet, G. E., & Etim, N. A. A. (2013). Child labour in agriculture among poor rural households: Some issues and facts. European Journal of Physical and Agricultural Sciences, 1(1), 1-7. https://www.idpublications.org/ejpas-vol-1-no-1-2013/
Edmonds, E. & Shrestha, M., 2009. Children’s work and independent child migration, UNICEF Innocenti Working Paper No. 2009-19.
Ersado, L. (2005). Child labor and schooling decisions in urban and rural areas: comparative evidence from Nepal, Peru, and Zimbabwe. World development, 33(3), 455-480.
Fatima, A. (2017). Child labour in Pakistan: addressing supply and demand side labour market dynamics. The Economic and Labour Relations Review, 28(2), 294-311.
Firouzabadi, S. A., & Rezaniakan, Z. (2013). The study of social factors on child labor and educational consequences of it (case study: Karadeh village, Jahrom city). Social Problems of Iran, 4(1), 69–92. [In Persian].  http://doi.org/10.22059/IJSP.2013.50659
Fisher, L. (2017). Society as a complex system: How can we make the best decisions for our future? In Journal and Proceedings of the Royal Society of New South Wales, 150(463), 18-30.
Fouladyan, M., Toosi-Far, J., & Vaziri, S. H. (2016). Narrative research of children resorting to child labor in the city of Mashhad. Social Studies and Research in Iran, 5(3), 485–510. [In Persian].  http://doi.org/10.22059/JISR.2016.60089
Ghasemi, A., Roshanfekr, P., Mehrabi, A., Faraji, B., & Vamaghi, M. (2019). Socio-demographic characteristics of street children and related factors of becoming a street child in Kermanshah: a rapid assessment of the situation study. Social Studies and Research in Iran, 8(1), 87–114. [In Persian].  http://doi.org/10.22059/JISR.2019.266463.755
Gholami, H., & Gholami, N. (2020). State crime; a new approach to the analysis of social harms (case study: street children in Tehran). Social Studies and Research in Iran, 9(2), 497–518. [In Persian].
Gockaj, L. (2022). The impact of Syrian refugees on Turkish child labor market (Master's thesis, Bilkent Universitesi (Turkey)). Retrieved from https://repository.bilkent.edu.tr/server/api/core/bitstreams/1b52f014-8e11-4f8b-88a2-daad077912ff/content   http://doi.org/10.18775/ijom.2757-0509.2020.11.4003
Hodwitz, O., & Frey, K. (2016). Anomic suicide: A durkheimian analysis of European normlessness. Sociological Spectrum, 36(4), 236-254.
Homaie Rad, E., Gholampoor, H., Jaafaripooyan E. (2015). Child labor and the influencing factors: evidence from less developed provinces of Iran. Iranian Journal of Public Health, 44(9), 1244-1252. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26587499/
Hossain, F. (2023). A critical legal analysis of child labor in Bangladesh with special recommendation of ILO, UNICEF and UNESCO. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 7(5), 1045-1053.  http://doi.org/10.47772/IJRISS.2023.70581
Imani, N., & Nersisyan, E. (2012). An anthropological study of the phenomenon of street working children in Karaj. Social Problems of Iran, 3(1), 7–32. [In Persian].
Kebede, S. K. (2015). The situation of street children in urban centers of Ethiopia and the role of NGO in addressing their socio-economic problems: The case of Hawassa city. International Journal of Academic Research in Education and Review, 3(3), 45-57.
Khumayah, S., Siswoyo, M., Revaldi, R., Astuti, R. W., & Fauziyah, D. (2023). Safeguarding the future: The dual role of children in nation building and the menace of child labor. International Journal of Research in Business and Social Science (2147-4478), 12(9), 477-484.
Kilbride, P. L., Suda, C. A., & Njeru, E. (2000). Street children in Kenya: Voices of children in search of a childhood. Bloomsbury Publishing, USA. http://doi.org/10.5040/9798216019985
Kofol, C., & Naghsh Nejad, M. (2022). Child labour and the arrival of refugees: evidence from Tanzania. Journal of African Economies, 31(5), 467-486.  http://doi.org/10.1093/jae/ejab026
Levine, J. A., Weisell, R., Chevassus, S., Martinez, C. D., & Burlingame, B. (2002). Looking at child labor. Science, 296(5570), 1025-1026.
Liebl, F. (2002). The anatomy of complex societal problems and its implications for OR. Journal of the Operational Research Society, 53(2), 161-184. http://doi.org/10.1057/sj.jors.2601293
Lutf, L., & Yasini, S. I. H. (2018). Factors contributing to child labor in Afghanistan: a case study in Jalalabad city. Economic Alternatives, 3, 348-372.
Manjengwa, J. (2016). Towards resilient urban communities. Development Southern Africa, 33(1), 1-2.  http://doi.org/10.1080/0376835X.2015.1117960
Meher, B., & Kumar, R. (2023). The impact of child labour: an analytical study. Legal Research Development, 7(III), 8–15.  http://doi.org/10.53724/lrd/v7n3.3
Moghaddas Jafari, M., Veysi Nejad, N. M., & Dorosti, A. A. (2013). Investigating the factors affecting the emergence and expansion of the phenomenon of child labor – a case study of Ahvaz. Social Sciences (Islamic Azad University of Shushtar), 21(7), 55–72. [In Persian].
Mutiso, P. M. (2019). School-based factors influencing implementation of safety standards in public secondary schools in Matungulu sub-county. (Doctoral dissertation). Machakos county-Kenya.  Retrieved from https://repository.seku.ac.ke/bitstream/handle/123456789/4474
Nayak, R., & Manning, L. (2023). Forgotten children: A socio-technical systems analysis of the 2004 and 2015 forced child labour reports from Indian cottonseed farms. Trends in Organized Crime, 26(3), 203-234.  http://doi.org/10.1007/s12117-021-09426-x
Naz, A., Khan, H., Khan, T., Khan, Q., & Khan, W. (2019). Social and cultural determinants of child labor in Pakistan. Clinical Social Work and Health Intervention, 10(2), 80-92. http://doi.org/10.22359/cswhi_10_2_11
Pourmohammad Golzari Nobar, M., Arfania, B., Afshari, M., & Taghizadeh Ansari, M. (2023). Child labour in Iran: Problems and solutions. Journal of Childhood Studies, 48(4), 56-66. http://dx.doi.org/10.18357/jcs202321284
Rahbari, L. (2016). Transnationality of child poverty: The case of Iranian and Afghan street children in Tehran. Asian Journal of Humanities and Social Studies, 4(5), 347-352. https://www.ajouronline.com/index.php/AJHSS/article/view/4019
Sakamoto, Shunsuke (2006). Parental attitudes toward children and child labor: Evidence from rural India. Hi-Stat Discussion Paper Series d05-136, Institute of Economic Research, Hitotsubashi University. http://econpapers.repec.org/RePEc:hst:hstdps:d05-136
Saptorshi, G. (2020). The role of stigma cost in child labor. International Journal of Science and Research (IJSR), 9(12), 312-318.
Saqib, S. E., Muhammad, S., & Khan, I. (2022). Factors determining child labor: Empirical evidence from Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan. Changing Societies & Personalities, 6(1), 123-143.
Sarkar, J., & Sarkar, D. (2016). Why does child labor persist with declining poverty? Economic Inquiry, 54(1), 139-158.  http://doi.org/10.1111/ecin.12234
Sasmal, J., & Guillen, J. (2015). Poverty, educational failure and the child-labour trap: The Indian experience. Global Business Review, 16(2), 270-280.  http://doi.org/10.1177/0972150914564419
Siddiqi, A. F. (2013). Important determinants of child labor: A case study for Lahore. American Journal of Economics and Sociology, 72(1), 199-221.
Soleimani, M., & Hajiani, E. (2013). Providing a comprehensive and desirable management model in order to organizing labor and street's children. (case study: Tehran). Cultural Management, 7(22), 53–69. [In Persian]. https://sanad.iau.ir/Journal/jcm/Article/818342
UNICEF, I. (2021). Child labour: Global estimates 2020, trends and the road forward. International Labour Organization (ILO).
Vameghi, M., Rafiey, H., Sajadi, H., & Rashidian, A. (2011). A systematic review of studies on street children in Iran over the past decade: Related family factors and consequences of becoming street-involved. Social Problems of Iran, 2(1), 136–165. [In Persian].
Vameghi, M., Roshanfekr, P., Dejman, M., Rafie, H., & Forouzan, A. S. (2015). An assessment of street children and their working characteristics in Tehran. Journal of Social Problems of Iran, 6(2), 391–416. [In Persian].  http://doi.org/10.22059/IJSP.2015.58570
Van Zwanenberg, R. (1972). History and theory of urban poverty in Nairobi: the problem of slum development. Journal of Eastern African Research & Development, 2(2), 165-203.