توسعه و جمعیت: تحلیل روند کاهش جمعیت مبتنی بر رویکرد توسعه‌محور (مطالعۀ شهرستان سروآباد در استان کردستان)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه آموزشی علوم اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 استادیار مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.22080/ssi.2025.28273.2241

چکیده

اهداف: شهرستان سروآباد در استان کردستان در سال‌های اخیر به‌واسطۀ دلایل و عوامل متعدد، ازجمله معدود شهرستان‌هایی است که با کاهش جمعیت مواجه بوده است. نکتۀ مهم در این رابطه، وجود پتانسیل‌های مهم کشاورزی، گردشگری، همچنین دام‌داری و موارد بسیار دیگر است که اثر چندانی بر ماندگاری جمعیت و افزایش کیفیت آن برجای نگذاشته است. هدف مطالعۀ حاضر، تحلیل کیفی دلایل کاهش جمعیت شهرستان مبتنی بر رویکرد توسعه‌ای است. روش مطالعه: روش تحقیق پژوهش حاضر، کیفی، رهیافت نظریۀ زمینه‌ای برای تفسیر یافته‌ها و مصاحبه‌های نیمه ساخت‌یافته با ٤٥ نفر از مطلعین کلیدی شهرستان بوده است. همچنین، برای تحلیل مصاحبه‌ها از تکنیک تحلیل تماتیک استفاده شده است. یافته‌ها: یافته‌های مطالعه مبتنی بر نوعی رویکرد توسعه‌محور حاکی از آن است که شهرستان سروآباد از نظر توسعۀ اقتصادی و ذیل آن سرمایه‌گذاری، اشتغال‌زایی و بهره‌وری بخش‌های تجاری، بازارچه‌ها و تعاونی‌ها در جایگاه مطلوبی قرار ندارد. مصاحبه‌ها نیز دال بر این مدعا بوده است. کمبود سرمایه‌گذاری بخش دولتی، اقتصاد ناپایدار و حاشیه‌بودن شهرستان، تسلط فضای امنیتی، تبعیض‌های قومی و مذهبی، محدودیت فضای سیاسی مشارکت‌های مدنی و ضعف جامعۀ مدنی و تقابل فرهنگ سنتی و مدرن و شکل‌گیری تغییرات فرهنگی، مهاجرت افراد تحصیل‌کرده و حرفه‌ای و کاهش زیست‌پذیری و تاب‌آوری اجتماعی اقتصادی در روستاها به‌مثابه مهم‌ترین مضامین و مسائل توسعه در شهرستان و در نتیجه مهاجرفرستی آن معرفی شده‌اند. نتیجه‌گیری: مبتنی بر یافته های پژوهش حاضر، الگوی جبرانی به‌عنوان راهکار اصلی برای توسعۀ شهرستان پیشنهاد می‌گردد که اساس آن توسعۀ حمایتی است. این نوع از توسعه با مشارکت و حمایت دولت و نهادهای آن، مردم محلی و نهادها و انجمن‌های شهرستان قابل حصول است تا بتوان در عرصه‌های اجتماعی، سیاسی، زیست محیطی، فرهنگی و اقتصادی و مهم‌تر جمعیتی، پایداری را محقق ساخت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Development and Population: Analysis of Population Decline Trend Based on a Development-Oriented Approach (Study of Sarvabad County in Kurdistan Province)

نویسندگان [English]

  • Yaghoub Ahmadi 1
  • Parvin Alipoor 2
1 Professor of Department of Social Sciences, Faculty of Social and Economic Sciences, Payam Noor University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Institute of Social Studies and Research, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Objectives: Sarvabad County in Kurdistan Province is one of the few counties that has faced population decline in recent years due to numerous reasons and factors. An important point in this regard is the existence of important potentials in agriculture, tourism, as well as animal husbandry and many other things that have not had much effect on the survival of the population and increasing its quality. The aim of the present study is to qualitatively analyze the reasons for the population decline in the county based on a development approach. Methods: The research method of the present study was qualitative based on grounded theory and semi-structured interviews with 45 key informants of the county. Thematic analysis technique was also used to analyze the interviews. Results: The findings of the study based on a development-oriented approach indicate that Sarvabad County is not in a desirable position in terms of economic development and, subsequently, investment, job creation, and productivity of commercial sectors, markets, and cooperatives. Interviews also indicated this claim; lack of government investment, unstable economy, and marginality of the county, dominance of the security environment, ethnic and religious discrimination, limited political space for civil participation, and weakness of civil society and contradiction between traditional and modern culture and the formation of cultural changes, emigration of educated and professional individuals, and decreased livability and socio-economic resilience in villages have been introduced as the most important themes and issues of development in the county and as a result of its emigration. Conclusion: Based on the findings of the present study, a compensatory model is proposed as the main solution for the development of the county, which is based on supportive development. This type of development can be achieved with the participation and support of the government and its institutions, local people, and the institutions and associations of the county in order to achieve sustainability in the social, political, environmental, cultural, economic, and most importantly, demographic fields.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Emigration
  • Immigration
  • Population
  • Sarvabad County
  • Supportive Development

مراجع

اوبرای، ا. س (1370). مهاجرت، شهرنشینی و توسعه. ترجمۀ فرهنگ ارشاد. تهران: انتشارات مؤسسۀ کار و تأمین اجتماعی.
باینگانی، بهمن؛ ایراندوست، فهیم و احمدی، سینا (1392). سبک زندگی از منظر جامعه‌شناسی: مقدمه‌ای بر شناخت و واکاوی مفهوم سبک زندگی، مهندسی فرهنگ، 49(77)، 74-56.
تودارو، مایکل (1367). مهاجرت­های داخلی در کشورهای در حال توسعه، ترجمۀ مصطفی سرمدی و پروین رئیسی­فرد. تهران: انتشارات مؤسسۀ کار و تأمین اجتماعی.
جعفری‌نعیمی، فاطمه؛ علی مندگاری، ملیحه و روحانی، علی (1402). ناپایداری پایدار؛ روایتی زنانه از موج‌های مهاجرتی در شهر یزد. جامعه­شناسی نهادهای اجتماعی. 10(22)، 123-91.
            https://doi.org/10.22080/ssi.2023.25678.2121
زاهدی مازندرانی، محمدجواد و علی­پور، پروین (1402). بازشناسی چالش های150 سالۀ توسعه در ایران در پرتو نظریۀ «توزیع نامتعادل قدرت در ساختار نظام اجتماعی». مطالعات توسعۀ اجتماعی ـ اقتصادی، 1(2)، 272-263. 10.
2051/IJOSED.2024.45423.1027
زمانی، لقمان؛ سعیدی، عباس و رحمانی­فضلی، عبدالرضا (١٣٩٨). محدودیت­های توسعۀ یکپارچۀ روستایی- شهری ناحیۀ سروآباد (کردستان). جغرافیا، 17(60)، 32-21.
شهپری­ثانی، داود و محمودیان، حسین (1397). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر تمایل به مهاجرت افراد از شهر آبادان با استفاده از تکنیک‌های تصمیم‌گیری چند معیاره. انجمن جمعیت ایران، 13(26)، 118-89.
              https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1735000.1397.13.26.4.6
شیعه، اسماعیل (1401). مقدمه‌ای بر مبانی برنامه‌ریزی شهری. تهران: ناشر: دانشگاه علم و صنعت ایران (چاپ چهلم).
طاهری، شهنام (1376). توسعۀ اقتصادی و برنامه­ریزی، تهران: نشر آروین.
فرمانداری سروآباد (1400). استانداری کردستان،
              https://ostan-kd.ir
قاسمی‌اردهایی، علی؛ محمودیان، حسین و نوبخت، رضا (1396). تحلیل علل مهاجرت‌های داخلی ایران در سرشماری‌های 1385 و 1390، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران. 6(3)، 390-375.
            https://doi.rg/10.22059/jisr.2017.141758.317   
قربانی، معصومه؛ موسوی، سیدهاشم؛ علیزاده، رضا و نوری، هادی (1402). تجربۀ طرد اجتماعی ساکنان روستایی (مورد مطالعه: شهرستان شفت). جامعه­شناسی نهادهای اجتماعی. 10(21)، 126-103.
            https://doi.rg/10.22080/ssi.2023.25149.2090
کلهری ندرآبادی، لیدا؛ ترابی کهلان، پریا و شیری، محمد (1402). جریان مهاجرت شهر به روستا در ایران طی سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰: تحلیل دادگان آمارگیری نیروی‌ کار. نامۀ انجمن جمعیت­شناسی ایران، 18(36)، 404-395. 10.22034/jpai.2024.2010577.1307
لوکاس، دیوید و میر، پاول (1394). درآمدی بر مطالعات جمعیتی. ترجمۀ حسین محمودیان، تهران: انتشارت دانشگاه تهران (چاپ چهارم).
لی. اورت. اس (1368). یک نظریۀ مهاجرت، ترجمۀ بیژن زارع. در مجموعه نظریات مهاجرت. تهران: انتشارت نوید.
مرکز آمار ایران (١٣٩٥). سرشماری نفوس و مسکن.
             https://www.amar.org.ir
مشفق، محمود و شکفته­گوهری، محمود (1399). مطالعۀ وضعیت مهاجرت در شهرستان‌های مرزنشین ایران و اثرات سطح توسعه‌یافتگی بر آن. علوم اجتماعی، 27(88)،144-109. https://doi.org/10.22054/qjss.2020.48172.2172
نجفی، سعید (1398). تحلیل عوامل مؤثر بر توسعۀ شهرهای مرزی با رویکرد آینده­پژوهی (نمونۀ موردی: شهر زابل)، مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 14(3)، 789-773.
ولی­پور پاشاکلایی، کامران؛ رضوانی، علی اصغر رضوانی و پیری، سعید (1400). تحلیلی راهبردی از وضعیت توسعۀ پایدار شهر جدید پرند. نگرش­های نو در جغرافیای انسانی، 2(13)، 682-663.
            https://dorl.net/dor/20.1001.1.66972251.1400.13.2.34.5
Bayangani, B.; Irandoost, F. & Ahmadi, S. (2013). Lifestyle from a sociological perspective: An introduction to understanding and analyzing the concept of lifestyle. Cultural Engineering, 49(77), 56-74. [In Persian].
Bernard, A., Bell, M., & Charles-Edwards, E. (2014). Life-Course transitions and the age profile of internal migration. Population and Development Review, 40(2), 213-239.
              https://doi.org/10.1111/j.1728-4457.2014.00671.x
Beunen, R., Meijer, M., de Vries, J. R. (2020). Planning strategies for dealing with population decline: Experiences from the Netherlands. Land Use Policy, 93(104107), 1-10.
              https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2019.104107
Chi, G., Ventura, S. J. (2011). Population change and its driving factors in rural, suburban, and urban areas of Wisconsin, USA, 1970–2000. International Journal of Population. 2011(2), 1-14.
              https://doi.org/10.1155/2011/856534
De Haas, H. (2021). A theory of migration: the aspirations-capabilities framework. Comparative Migration Studies, 9(8), 1-35.
              https://doi.org/10.1186/s40878-020-00210-4
Ghasemi Ardhaei, A.; Mahmoudian, H., Nobakht, R. (2017). An analysis of the causes of internal migration of the census of 2006 and 2012 s. Social Studies and Research in Iran, 6(3), 390-375 [In Persian].
              https://doi.org/10.22059/jisr.2017.141758.317
Ghorbani, M., Mousavi, S. H., Alizadeh, R., Nouri, H. (2023). The experience of social exclusion of rural residents (case study: Shaft city). Sociology of Social Institutions, 10(21), 103-126. [In Persian].
              https://doi.org/10.22080/ssi.2023.25149.2090
Gunderson, L. (2010). Ecological and human community resilience in response to natural disasters. Ecology and Society, 15 (2): 18.
Haaland, J., Roth, H. (2020). Labor market concerns and support for immigration. Journal of Public Economics, 191, 1-10.
              https://doi.org/10.1016/j.jpubeco.2020.104256
Harris, J. R., Todaro, M. P. (1970). Migration, unemployment and development: A two-sector analysis. American Economic Review, 60(1), 126–142.
Jafari Naimi, F., Alimandegari, M., Rouhani, A. (2013). Persistent instability: A woman's narrative of migration waves in the city of Yazd. Sociology of Social Institutions, 10(22), 91-123 [In Persian].
              https://doi.org/10.22080/ssi.2023.25678.2121
Kalhori-Nadarabadi, L. Torabi, K.P., Shiri, M. (2002). The flow of urban to rural migration during 2017 to 2021 in Iran: analysis of labor force survey database. Population Association of Iran, 18(36), 359-404 [In Persian].
              https://doi.org/10.22034/jpai.2024.2010577.1307
Kyaing, K. T. (2014). Pull and push factors of migration: A case study in the urban area of Monywa Township, Myanmar.
             https://www.worldofstatistics.org/files/2014/03/Pull-and-Push-Factors-of-Migration-Thet.pdf
Lee. Evert. S. (1989). A theory of migration. translated by Bijan Zare. In Theories of migration collection. Tehran: Navid Publications. [In Persian].
Lewis, W.A. (1954). Economic development with unlimited supplies of labor. The Journal of Developing Areas, 2(3), 139-191.
Lucas, D. and Meyer, P. (2015). An introduction to population studies, translated by Hossein Mahmoudian, Tehran: Tehran University Press (Fourth edition). [In Persian].
Meadows, D. (1988). Indicators and information systems for sustainable development; A report to the Balaton group. Sustainability Institute.
Moshfegh, M., Shekofteh Gohari, M (2020). Study and analysis of the influencing factors of development on the migration patterns in border cities of Iran. Social Sciences, 27(88), 109-144 [In Persian].
              https://doi.org/10.22054/qjss.2020.48172.2172
Najafi, S. (2019). Analysis of factors affecting the development of border cities with a futures research approach (case study: Zabol city), Human Settlement Planning Studies, 14(3), 789-773. [In Persian].
O'Bray, A. S. (1999). Immigration, urbanization and development, translated by Farhang Ershad. Tehran: Labor and Social Security Institute Publications [In Persian].
Pryor, R.J. (1974). Migration and the process of modernization, In: People on the Move. Londen: Routledge.
Sarvabad Governorate (2021). Kurdistan Governorate.
              https://ostan-kd.ir [In Persian]
Shahpari Sani, D. & Mahmoudian, H. (2020). Identifying and prioritizing of the effective factor on the tendency of immigration in Abadan city using multi-criteria decision making techniques. Population Association of Iran, 13(26), 89-118 [In Persian]. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1735000.1397.13.26.4.6
Shia, I. (2022). An introduction to the principles of urban planning (40th edition). Tehran, Publisher: University of Science and Technology. [In Persian].
Stark, O. (1991). The migration of labour. Oxford: Basil Blackwell Ltd.
Statistical Center of Iran, Population and Housing Census (2016).
              https://www.amar.org.ir. [In Persian].
Taheri, S. (1997). Economic development and planning. Tehran: Arvin Publishing. [In Persian].
Todaro, M. (1997). Internal migration in developing countries, translated by Mostafa Sarmadi and Parvin Raisifard. Tehran: Labor and Social Security Institute Publications. [In Persian].
Valipour Pashakalaei, K., Rezvani, A., Piri, S. (2011). A strategic analysis of the sustainable development status of the new city of Parand. New Perspectives in Human Geography, 2(13), 663-682 [In Persian].
       https://dorl.net/dor/20.1001.1.66972251.1400.13.2.34.5
You, H., Zhang, X. (2017). Sustainable livelihoods and rural sustainability in China: Ecologically secure، economically efficient or socially equitable? Resources, Conservation and Recycling, 120, 1-13.
Zahedi Mazandarani, M.J., Alipoor, P. (2017). Challenges of recognizing 150 years of development in Iran in light of the theory of “unbalanced distribution of power in the structure of the social system”. Socio-Economic Development Studies, 1(2), 272-263 [In Persian].
              10.22051/IJOSED.2024.45423.1027
Zamani, L., Saeedi, A., Rahmanifazli, A. (2019). Limitations of Integrated rural-urban development in Sarvabad district (Kurdistan). Geography, 17(60), 21-32. [In Persian].
Zanabazar, A., Kho, N. S., Jigjiddorj, S. (2021). The push and pull factors affecting the migration of Mongolians to the Republic of South Korea. SHS Web of Conferences, 90(01023), 1-9. https://doi.org/10.1051/shsconf/20219001023
Zelinsky, Z. (1971). The hypothesis of the mobility transition. Geographical Review, 61, 219-249.
              https://doi.org/10.2307/213996
 
جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی
دوره 12، شماره 26
اسفند 1404
صفحه 7-32

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار