مطالعۀ تطبیقی اجتماع علمی در علوم پایه، علوم انسانی و علوم مهندسی: مطالعۀ موردی دانشگاه یزد

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه مردم‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

2 کارشناسی ارشد، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، ایران.

10.22080/ssi.2025.29499.2296

چکیده

اهداف: براساس نظریه­ های جامعه­ شناسی علم، یکی از نشانه­های پویایی علمی در هر جامعه، شکل ­گیری «اجتماع علمی» پایدار در آن جامعه است. هدف پژوهش حاضر، بررسی تطبیقی «اجتماع علمی» در حوزه‌های علوم پایه، علوم انسانی - اجتماعی و علوم فنی - مهندسی در دانشگاه یزد است. روش مطالعه: روش مورد استفاده، پیمایش است و جامعۀ آماری شامل کلیۀ اعضای هیأت علمی سه پردیس علوم انسانی - اجتماعی، علوم پایه و علوم فنی - مهندسی دانشگاه یزد است. پرسش­‌نامه به­‌صورت تمام­‌شماری برای همۀ اعضای هیأت یادشده ارسال گردید و در مجموع 300 نفر به آن پاسخ دادند. اجتماع علمی براساس چهار بُعد زیر سنجیده شده است: «شبکۀ روابط علمی»، «پایبندی به سنتِ علمی مشترک و مشخص (تمرکز موضوعی)»، «پایبندی به اخلاق علمی و حرفه‌ای»، و «تعلق خاطر جمعی و احساس هویت مشترک». یافته‌ها: براساس یافته­‌های پژوهش، میانگین «اجتماع علمی» در دانشگاه یزد 78/2 (از 5) محاسبه شده که کمی از حد متوسط کم­تر است. از میان چهار بُعد اجتماع علمی، سه بعد «پایبندی به اخلاق علمی و حرفه‌­ای»، «تعلق خاطر جمعی و احساس هویت مشترک» و «تمرکز بر زمینه­‌های پژوهشی خاص» به ترتیب نمره بالاتری را کسب کرده‌­اند و بالاتر از حد میانگین ارزیابی شده­‌اند، اما «شبکۀ روابط» خیلی کم­تر از حد میانگین ارزیابی شده است (میانگین 86/1 از 5)؛ به­‌ویژه، یافته‌­ها حاکی از ضعیف­‌بودن بسیار زیاد شبکۀ روابط علمی بین‌­دانشکده­ای و بین­‌المللی است. نتایج تحلیل آماره­‌های استنباطی نشان می­دهد شبکۀ روابط علمی بین‌­المللی اعضای هیأت علمی علوم پایه اندکی قوی­تر از اعضای هیأت علمی علوم انسانی - اجتماعی است. همچنین تعلق خاطر جمعی و احساس هویت مشترک اعضای هیأت علمی فنی - مهندسی اندکی بیشتر از تعلق خاطر جمعی و احساس هویت مشترک اعضای هیأت علمی علوم انسانی - اجتماعی است. نتیجه­‌گیری: درمجموع، یافته­‌های این تحقیق نشان می­‌دهد هنوز ارتباطات علمی بین‌­دانشکده‌­ای و بین­‌دانشگاهی و بین‌­المللی، به­‌عنوان رکن اصلی اجتماعی علمی، به اندازه­ای «گرم» و «چگال» نیست که بتوان از اجتماع علمی قدرتمند در دانشگاه در ایران سخن گفت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Comparative Study of the Scientific Community in Human Sciences, Basic Sciences and Engineering Sciences: A Case Study of Yazd University

نویسندگان [English]

  • Abolfazl Morshedi 1
  • rahimeh Seyfahmadi 2
1 Associate professor, Department of Anthropology, Faculty of Social Sciences, Yazd University, Yazd, Iran.
2 Master's degree in Sociology, Department of Sociology, Faculty of Social Sciences, Yazd University, Yazd, Iran.
چکیده [English]

Objectives: According to theories in the field of sociology of science, one of the signs of scientific dynamism is the formation of a stable "scientific community". The aim of the present study is to study the status of the scientific community at Yazd University, as a young but comprehensive university. Methods: The method used is a survey method and the statistical population of the study includes all faculty members of the three campuses of Humanities-Social Sciences, Basic Sciences, and Engineering. The questionnaire was sent to all faculty members in a census format, and a total of 300 people responded to it. The scientific community is measured based on the following four dimensions: Network of scientific relationships”, “Adherence to a common and distinct scientific tradition (subject focus)”, “Adherence to standards of scientific and professional ethics”, and “Collective belonging and a sense of shared identity”. Results: Based on the research findings, the average score of "scientific community" at Yazd University (from 1 to 5) was calculated to be 2.78, which is slightly below average. Among the four dimensions of scientific community, three dimensions, "adherence to scientific and professional ethics", "collective commitment and sense of shared identity", and "focus on specific research fields", respectively, have obtained higher scores and are evaluated above average. However, the "scientific relations network" is rated much lower than average; in particular, the findings indicate that the inter-university and international scientific relations network is extremely weak. The international scientific relations network in the basic sciences is slightly stronger than that in the humanities and social sciences. Also, the sense of collective belonging and shared identity in the engineering fields is slightly higher than the sense of collective belonging and shared identity among faculty members in the humanities and social sciences. Conclusion: Overall, the findings of this study show that inter-university, inter-university, and international scientific communications, as the main pillar of scientific society, are not yet "warm" and "dense" enough to speak of a strong scientific community in universities in Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Scientific Community
  • Scientific Relations Network
  • Scientific Ethics
  • Shared Identity
  • Yazd University

مراجع

اباذری، یوسف (1382). حل مسأله. نامۀ علوم اجتماعی، 1(21)، 318-303.
https://sid.ir/paper/2386/fa
امیدی، مهدی و قاراخانی، معصومه (1399). نظام ارتباطی و هنجاری اجتماع علمی در علوم انسانی ایران. جامعه­پژوهی فرهنگی، 11(2)، 1-29.
https://sid.r/paper/1060539/en  
آروین، بهاره (1396). بررسی انتقادی وضعیت علوم اجتماعی دانشگاهی در ایران. فصل­نامۀ رو­ش­شناسی علوم انسانی، 23 (91)، 213-229.https://www.magiran.com/p1780024229-213
آزادارمکی، تقی و وکیلی، عارف (1390). بررسی ایدۀ شبکۀ تعاملات اجتماعی روشنفکران رندال کالینز در میان اندیشمندان ایران. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 7(22)، 143-116.
https://sid.ir/paper/118313/en
بوکی، ماسیمیانو (1394). علم در جامعه: مقدمه­ای بر مطالعات اجتماعب علم. ترجمۀ مصطفی تقوی و علی برزگر، تهران: نشر آگاه.
جانعلیزاده چوب بستی، حیدر و علیزاده، مصطفی (1393). اجتماع علمی جامعه­شناسی در ایران؛ تراکم یا آنومی؟ جامعه­شناسی نهادهای اجتماعی، 2(1)، 41-9.
https://doi.org/10.22080/SSI.2014.1082
جلیلی، مهنار؛ زاهدی، محمدجواد و ارشاد، فرهنگ (1396). بررسی کارکردها و جایگاه فرهنگی اساتید در اجتماع علمی دانشگاه (مطالعۀ موردی اعضای علمی دانشکده­های علوم اجتماعی ایران). مطالعات علوم اجتماعی ایران، 14 (52)، 57-42.
https://www.magiran.com/p2005735 
ربانی، رسول؛ ربانی، علی و ماهر، زهرا (1391). ارائۀ یک مدل جامعه­شناختی به منظور افزایش تولید علمی در اجتماعات علمی (مطالعۀ موردی دانشگاه اصفهان). فصل­نامۀ انجمن آموزش عالی ایران، 4(2)، 98-65.
https://sid.ir/paper/135893/en
شاهی، جلیل؛ نصری، گلپر و مسرت، حسین (1397). یزدانش: تاریخچۀ سی‌سالۀ دانشگاه یزد. یزد: انتشارات دانشگاه یزد.
شیری، حامد (1399). دانشگاه و جامعه: بررسی رابطۀ دانشگاه با نهادهای سه‌گانۀ دولت، صنعت و جامعۀ مدنی. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، 7(16)، 283-251.
https://doi.org/10.22080/SSI.2021.3140
صدیق سروستانی، رحمت­الله (1380). هم­پژوهی و هم­نویسی در ایران. نامۀ علوم اجتماعی، 18(18)، 132-89.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/44260/
طالبی، ابوتراب و عرب، آرمین (1394). فهم مدارا در اجتماع علمی علوم اجتماعی. فصل­نامۀ انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 11(40)، 114-85.
https://sid.ir/paper/118300/en 
عباداللهی چنذانق، حمید و خستو، زهرا (1392). اجتماع علمی در دانشگاه‎ها‎ی ایران: مطالعۀ موردی دانشکده‏های علوم اجتماعی دانشگاه‎ها‎ی علامه طباطبائی و تهران. مجلۀ جامعه­شناسی ایران، 13(4)، 29-24.https://doi.rg/20.1001.1.17351901.1391.13.4.2.1
عصاره، فریده؛ احمدی، الهام و حیدری، غلامرضا (1394). شناسایی و تحلیل عوامل ترغیب­کننده و بازدارندۀ همکاری علمی اعضای هیأت علمی در سطوح محلی، ملی و بین‌المللی در دو دانشگاه شهید چمران و علوم پزشکی جندی شاپور اهواز. مدیریت اطلاعات سلامت، 12(2)، 193-183.
https://sid.ir/paper/122197/en
فراستخواه، مقصود (1385). جایگاه و سازوکارهای اخلاقیات حرفه‌ای علمی در تضمین کیفیت آموزش عالی ایران. فصل­نامۀ اخلاق در علم و فناوری، 1(1)، 28-13.
https://www.sid.ir/paper/433298/fa
فراستخواه، مقصود (1397). گاه و بیگاهی دانشگاه در ایران؛ مباحثی نو و انتقادی در باب دانشگاه پژوهشی. مطالعات علم و آموزش عالی، تهران: نشر آگه، چاپ سوم.
قاضی­پور، فریده (1381). بررسی عوامل هنجاری-سازمانی مؤثر بر میزان تولید علمی اعضای هیأت علمی (پایان­نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه الزهرا). 
قانعی­راد، محمدامین (1397). اجتماعات علمی و دانشگاه ایرانی. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
قانعی­راد، محمدامین (1381)، رقابت در اجتماع علمی و تمایزپذیری رشته­ای در دانش. کتاب ماه علوم اجتماعی، 58، 54-53.
https://www.magiran.com/p1656350
قانعی­راد، محمدامین (1382). گفتگوهای پیش­الگویی در جامعه­شناسی ایران. مجله جامعه­شناسی ایران، 5(1)، 39-5.
https://doi.org/20.1001.1.17351901.1383.5.1.2.9
قانعی­راد، محمدامین و خسروخاور، فرهاد (1390الف). ذهنیت پژوهشگران برجستۀ علوم پایه دربارة اجتماع علمی در ایران. دوفصل­نامۀ انجمن آموزش عالی در ایران، 3(4)، 34-7.
http://ihej.ir/article-fa.html-646-1
قانعی­راد، محمدامین و خسروخاور، فرهاد (1390ب). جامعه‌شناسی کنشگران علمی در ایران. تهران: نشر علم.
قربان شیرودی، آرمیتا؛ یمنی دوزی سرخابی، محمد؛ خراسانی، اباصلت و جعفری، اسماعیل (1402). چارچوبی برای فهم مسأله­مندی اجتماع علمی اعضای هیأت علمی در آموزش عالی ایران. مطالعات برنامه­ریزی آموزشی، ۱۲(24)، 147-124.
https://doi.org/10.22080/eps.2024.27157.2262
کوگان، موریس (1386). اجتماعات آموزش عالی و هویت دانشگاهی. ترجمۀ جلیل کریمی، در: دانشگاه و اجتماعات علمی آن، ایان مک‌کنی. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
محمدی، اکرم (1386). تأثیر ارتباطات علمی بر تولید دانش. مجلۀ جامعه­شناسی ایران، 8(1)، 75-52.
https://doi.org/20.1001.1.17351901.1386.8.1.2.0
مرشدی، ابوالفضل و وطنخواه، عطیه (1404). سقف معیشت، بوروکراسی و ایدئولوژی بر علوم انسانی و اجتماعی در ایران: مطالعۀ‌ تجربة زیسته اعضای هیأت علمی دانشگاه یزد. پژوهش­های جامعه‌شناسی معاصر، 14(26)، 206-179.
https://doi.rg/10.22084/CSR.2025.30330.2334
میری، سید جواد (1394). ما و فارابی: فراسوی نگاه‌های کارمندوارانه به علوم انسانی. تهران: جامعه‌شناسان.
نایبی، هوشنگ و شعبان، مریم (1396). تحلیل جامعه­شناختی عوامل مؤثر بر کاهش همکاری علمی در بین اعضای هیأت علمی دانشکده­های علوم اجتماعی (مطالعۀ موردی دانشگاه­های تهران، تربیت مدرس، علامه طباطبایی، شهید بهشتی، تربیت معلم و الزهرا). بررسی مسائل اجتماعی ایران، 9(1)، 119-91.
https://doi.rg/10.22059/IJSP.2018.65902
نعمتی، محمدعلی و محسنی، هدی (1389). اخلاق در آموزش عالی؛ مؤلفه­ها، الزامات و راهبردها. پژوهش­نامۀ اخلاق در آموزش عالی. پژوهش­نامۀ علوم اجتماعی، 63، 46-9.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/905516
 
Abazari, Y. (2003). Problem solving. Social Sciences Letter, 1(21), 303-318. [In Persian]. https://sid.ir/paper/2386/fa
Arvin, B. (2017). A critical review of the status of academic social sciences in Iran.  Journal of Humanities Methodology, 23(91). 13-229. [In Persian].
              https://www.magiran.com/p1780024229-213
Azadarmaki,T., & Vakili, A. (2011). Deliberation on Iranian social sciences and humanities thinkers by randall collin’s theory. cultural studies & communication, 7(22), 119-147. [In Persian].
              https://sid.ir/paper/118313/en
Becher, T. (1994). The significance of disciplinary differences. Studies in Higher Education, 19(2), 333-334. https://doi.org/10.1080/03075079412331382007
Becher, T., & Trowler, R. P. (2001). AcademicTribes and territories: intellectual enquiry and the culture of disciplines. Milton Keynes. Open University Press.
Bucci, M. (2015). Science in society. translated by Mustafa Taghavi and Ali Barzegar, Tehran: Agah Publishing House. [In Persian].
Cogan, M. (2007). Higher education communities and academic identity, translated by Jalil Karimi, in: The university and its academic communities, Ian McKennie, Tehran: Institute for Cultural and Social Studies. [In Persian].
Collins, R. (2000), The sociology of philosophies, a global theory of intellectual change. Cambridge: Harvard University Press.
Collins, R. (2004), Interaction Ritual Chains. Princeton: Princeton University Press.
Ebadollahi Chenzanagh, H., & Khastoo, Z. (2013). Scientific community in Iranian universities: A case study of the faculties of social sciences of Allameh Tabatabaei and Tehran universities. Iranian Journal of sociology, 13(4), 24-29. [In Persian]. https://doi.org/20.1001.1.17351901.1391.13.4.2.1
Farastkhah, M. (2006). The position and mechanisms of professional scientific ethics in ensuring the quality of higher education in Iran. Quarterly Journal of Ethics in Science and Technology, 1(1), 13-28. [In Persian]. https://www.sid.ir/paper/433298/fa 
Farastkhah, M. (2018). Occasional university in iran; new and critical discussions on research university, science and higher education studies. Tehran: Agah Publishing. Third Edition. [In Persian].
Gaillard, J., Krishna V.V., & Waast, R. (1997). (eds), Scientific communities in the developing world. New Delhi: Sage Publications. https://doi.org/10.1177/037698369902600224
Ghaneirad, M. (2002). Competition in the scientific community and disciplinary differentiation in knowledge. Social Sciences Monthly Book, 58, 53-54. [In Persian].
              https://www.magiran.com/p1656350
Ghaneirad, M. (2003). Pre-modeling conversations in Iranian sociology. Iranian Journal of Sociology, 5(1), 5-39. [In Persian].
              https://doi.org/20.1001.1.17351901.1383.5.1.2.9   
Ghaneirad, M., & Khosrokhavar, F. (2011). The mentalities of basic sciences’ leading researchers about the scientific community in Iran. Iranian of higher education, 3(4), 7-34. [In Persian].
              http://ihej.ir/article-fa.html-646-1
Ghaneirad, M.A & Khosrokhavar, F. (2011). Sociology of scientific activists in Iran. Tehran: Elm Publishing. [In Persian].
Ghaneirad, M.A. (2018). Scientific communities and Iranian universities. Tehran: Research Institute for Cultural and Social Studies. [In Persian].
Ghazipour, F. (2002). Study of normative-organizational factors affecting the scientific production of faculty members (Master's thesis, Al-Zahra University). [In Persian]. 
              https://doi.org/20.1001.1.20083653.1394.9.2.2.7
GhorbanShiroodi, A., Yemeni Dozi Sorkhabi, M. Khorasani, A., & Jafari, I. (2024). A framework for understanding the problem of the scientific community of faculty members in Iran's higher education. Journal of Educational Planning Studies, 12(24), 124-147. [In Persian].
              https://doi.org/10.22080/eps.2024.27157.2262   
Hagstrom, W. (1965). The scientific community, New York, Basic Books.
              https://doi.org/10.1177/097172180000500205
Jalili, M., Zahedi, M., & Ershad, Farhang. (2017). Investigating the functions and cultural status of professors in the university scientific community (case study of academic members of Iranian social science faculties), Iranian Social Science Studies, 14 (52), 42-57. [In Persian].
              https://sanad.iau.ir/Journal/aukh/Article/1076148
Janalizadeh Choobbasti, H., & Alizadeh, M. (2014). The scientific community of sociology in Iran; density or anomie? Sociology of Social Institutions, 2(1), 9-41. [In Persian].
              https://doi.org/10.22080/SSI.2014.1082  
Khosro-khavar, F., & Ghaneirad M. A. (2006). Iran's new scientific community. Iranian Studies, 39(2), 253–267. https://doi.org/10.1080/00210860600628823
Khosrokhavar, F., Etemad, Sh., & Mehrabi, M. (2004a). Report on science in post-revolutionary Iran: part i—emergence of a scientific community? Critique, 13(2),209-224.
              https://doi.org/10.1080/1066992042000244335
Khosrokhavar, F., Etemad, Sh., & Mehrabi, M. (2004b). Report on science in post-revolutionary Iran: part ii—the scientific community’s problems of identity, critique. Critical Middle Eastern Studies, 13(3), 363–382. https://doi.org/10.1080/1066992042000300693
Khosro-khavar, F., Ghaneirad, M. A., & Toloo, A. (2007). Institutional problem of the emerging scientific community in Iran. Science, Technology and Society, 12(2), 171-200.
              https://doi.org/10.1177/097172180701200201
Kim, K., & Kim, J. (2017). Inequality in the scientific community: the effects of cumulative advantage among social scientists and humanities scholars in Korea. Higher Education, 73(1), 61-77. https://doi.org/10.1007/s10734-015-9980-9  
Koch, T., & Vanderstraeten, R. (2018). Internationalizing a national scientific community? changes in publication and citation practices in Chile. 1976–2015. Current Sociology, 67(5), 723-741.
              https://doi.org/10.1177/0011392118807514
Krishna, V.V., Waast, R., & Gaillard, J. (2000). The changing structure of science in developing countries. Science, Technology & Society, 5(2), 209–224.
Kuhn, T. S. (1970). The Structure of Scientific Revolutions. Chicago: University of Chicago Press.
Leite, P., Mugnaini, R., & Leta, J. (2011). A new indicator for international visibility: exploring Brazilian scientific community. Scientometrics. 88, 311–319. https://doi.org/10.1007/s11192-011-0379-9
Merton, R. K. (1973). The sociology of science: theoretical and empirical investigations. Chicago: University of Chicago Press.
Miri, S.J. (2015). We and Farabi: Beyond the bureaucratic views on the humanities. Tehran: Sociologists. [In Persian].
Mohammadi,A. (2008). The effects of scientific communication on knowledge production. Iranian journal of sociology (ISA), 8(1), 52-75. [In Persian].
              https://doi.org/20.1001.1.17351901.1386.8.1.2.0   
Morshedi, A., & Vatankhah, A. (2025). The Ceiling of Livelihood, Bureaucracy and Ideology on the Human and Social Sciences in Iran: Study of the Lived Experience of the Faculty Members of Yazd University. Two Quarterly Journal of Contemporary Sociological Research, 14(26), 206-179. [In Persian].
              https://doi.org/10.22084/CSR.2025.30330.2334 
Nayebi, H., & Shaban, M. (2018). Sociological analysis of facters affecting on the low scientific collaboration among faculty members of social sciences case of study: Tehran University, Tarbiat Modares, Alameh Tabatabai, Shahid Beheshti, Kharazmi, Alzahra. Iranian journal of social problems, 9(1), 91-119. [In Persian]. https://doi.org/10.22059/IJSP.2018.65902  
Nemati, M., & Mohseni, H. (2010). Ethics in higher education; components, requirements and strategies. Research Journal. 63, 9-46. [In Persian].
            https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/905516
Omidi, M., & Qarakhani, M. (2020). Communicative and normative system of scientific community in the humanities of Iran. Jame pazhuhiy farhagi, 11(2), 1-29. [In Persian].
              https://sid.ir/paper/1060539/en 
Osareh, F., Ahmadi, E., & Heydari, G. (2015). Identification and analysis the motivating and inhibiting factors of scientific collaboration of faculty membera in local, national and international levels in Shahidchamran University and Jundishapur University of Medical Sciences in Ahvaz. Health Information Management, 2 (42), 183-193. [In Persian].
              https://sid.ir/paper/122197/en
Price, D.S. (1963). Little science, big science. New York: Columbia University Press.
Rabbani, R., Rabbani,A., & Maher, Z. (2012). Presentation of sociological model to increase scientific output of scientific communities (case study: university of Isfahan). Iranian of Higher Education, 2 (14), 65-98. [In Persian].
              https://sid.ir/paper/135893/en  
Sedigh Sarvestani, R. (2001). Co-research and co-authorship in Iran. Social Sciences Journal, 18(18), 89-132. [In Persian]. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/44260 
Shahi, J., Nasri, G., & Masarat, H. (2018). Yazdanesh: Thirty-Year history of Yazd University. Yazd: Yazd University Press. [In Persian].
Shiri, H. (2021). University and Society: A study of the relationship between university and, government, industry and civil society. Journal of Sociology of Social Institutions, 7(16), 251-283. [In Persian]. 
              https://sid.ir/paper/377314/en
Talebi,A., & Arab, A. (2015). Understanding of tolerance in the scientific community of the social sciences. Cultural Studies & Communication, 11(40), 85-114. [In Persian].
              https://sid.ir/paper/118300/en
Tuire, P., & Erno, L. (2001). Exploring invisible scientific communities: studying networking relations within an educational research community. a finnish case. Higher Education 42, 493–513. https://doi.org/10.1023/A:1012242009758
Xiao, H. (2010). The capacity of a scientific community: a study of the travel and tourism research association. Journal of Hospitality & Tourism Research, 35(2), 235-257.
              https://doi.org/10.1177/1096348010380597
 
جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی
دوره 12، شماره 26
اسفند 1404
صفحه 257-293

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار